De stressreactie Tend & Befriend in tijden van thuis-isolatie

door
De stressreactie Tend & Befriend in tijden van thuis-isolatie

Leestijd: 3,5 minuut

De gehele wereld beweegt zich in onzekere tijden. Elke vorm van controle lijkt weg te vallen. En eenieder van ons wordt teruggeworpen op èèn van de vier stressreacties van de mens: Vechten, Vluchten, Verstijven of Tend & Befriend (zorgen voor anderen).

In Nederland zijn we momenteel in sociale isolatie en niet in volledige lockdown. Alhoewel de daadwerkelijke maatregelen niet eens veel van die van landen in lockddown verschillen, worden we verschillend door de leiders van de landen aangesproken. Ons eigen kabinet dat aangeeft van moment tot moment met zorg de nodige maatregelen af te kondigen en beelden van artsen met bordjes met de tekst als “We stay here for you, please stay home for us” versus een Franse president die spreekt van een oorlog en de beelden van legertanks die door straten rijden. Maar ondanks de gekozen maatregelen zullen we ons allemaal, gezien alle onzekerheid, angst en gevoel van onveiligheid die deze pandemie met zich meebrengt, met regelmaat in de oer reacties van vechten en vluchten of bevriezen bewegen.

De stressreactie Tend & Befriend
Daarnaast kunnen we ons wellicht voorstellen dat vele mensen wereldwijd momenteel (ook) aangedreven worden door de Tend & Befriend (T&B) reactie, dit is de laatst ontdekte reactie bij de mens. Anders aan de andere 3 is dat er Oxytocine, een fysiologische reactie, wordt aangemaakt. Deze heeft deels een dempend effect op andere stresshormonen. Vooral vrouwen lijken in een stressvolle situatie een T&B-reactie te hebben (Taylor, e.a. 2000). Ze neigen eerder tot zorgzaamheid en het bevorderen van sociale banden.

Deze stressreactie hoeft waarschijnlijk niet nader toegelicht te worden als we het hebben over al onze fantastische zorg- en hulpverleners die zich dag en nacht inzetten voor ons land. Wel laat ik laat graag een lichtje schijnen op diegene die nu thuis zijn omdat het niet anders kan en/of dit simpelweg het beste is wat zij kunnen doen. Een groot deel van hen voelt zich machteloos, vastberaden, wil iets doen doen, wil gaan zorgen. Zij zijn druk bezig met in actie komen. ‘Als ik dan toch noodgedwongen thuis zit, waar kan ik helpen?”. De ene naar de andere prachtige kom-in-acties verschijnen momenteel op de tijdlijnen van social media.

Blijf je voor jezelf zorgen in tijden dat je voor een ander zorgt?
En hierbij zijn de woorden ‘noodgedwongen’ en ‘druk bezig ‘ interessant. Dit zou namelijk een stressreactie kunnen onderschrijven. Begrijp en lees me goed, daar is niets mis mee! In deze tijden zijn al deze hartverwarmende initiatieven die voortkomen uit compassie, liefde en medemenselijkheid de aai over de bol, de hand op de schouder en de knuffel die we elkaar nu fysiek niet kunnen geven.

Maar simpelweg weten hoe deze stressreactie bij jou werkt, waarom je handelt, kan je handvatten geven in tijden van onzekerheid en wanneer de controle wegvalt. Vanuit daar ontstaat er wellicht ruimte om goed voor jezelf te blijven zorgen in tijden dat je voor een ander zorgt. Heb je de afgelopen week bijvoorbeeld ook de ruimte kunnen nemen, als is het maar èèn ademhaling lang, voor wat deze stressvolle periode met jou doet? Met aandacht ervaren wat deze woeste golf van jou vraagt? En kun jij zelf op dit moment ook iets geven of toewensen wat jou helpt, op dit moment en op de langere termijn.

En dan is er ook nog de groep ouders en verzorgers die momenteel thuiszitten met hun kroost en werkelijk alle initiatieven uit de kast trekken en de meest briljante manieren thuis-scholing vormgeven. Die daar ook echt hun handen ook vol hebben. (Hebben we voor hun & alle leraren trouwens al een avond klappen ingepland?) En zij blijken stress te kunnen ervaren als ze ook nog eens om de 10 minuten uitgenodigd worden deel te nemen aan een online sport-, meditatie- en yogalessen, webinars om te leren hoe Zoom werkt, online-kooklessen om elke dag wat nieuws op tafel te zetten en doe-boodschappen-voor-de-buren-actie.  We kunnen onze aandacht, zeker nu, niet eindeloos verdelen. En hè, jij zorgt met jouw aandacht voor dè generatie die na deze crisis hopelijk de fundamentele waarden die nu zo zichtbaar zijn (leren omgaan met grote onzekerheid, genieten van samenzijn, aandacht voor elkaar) meenemen de toekomst in!

Ook niet-doen is okay
Daarnaast zijn er ook genoeg thuiszitters die deze week tijd hebben genomen om te reflecteren. Even uit de doing mode (doe-modus) en die trachten aan te sluiten bij de being mode (zijnsmodus) die we kennen uit bijvoorbeeld de mindfulnesstraining. Zij hebben niet direct gehandeld maar bewust de tijd hebben genomen om eerst te kijken waar zij momenteel staan in dit verhaal. Om te verbinden met de mensen om hun heen. Te wandelen in de natuur. Bij hun kan, bij het zien van deze initiatieven waar ze niet aan deel namen, dat je niet klaar stond voor de medemens, een gevoel van schaamte ontstaan. Maar weet dat als je de afgelopen week niet direct een online cursusaanbod of buurtinitiatief uit de grond hebt gestampt, dat dat ook okay is.

Voor sommigen is nù in actie komen hun werk. Voor sommigen is in actie komen nu waar ze behoefte aan hebben. Voor sommige is actief niet-doen de keus. Enkel jij weet wat voor jou nu passend is in deze tijd. Niets om voor te schamen, geen uitleg en verklaring nodig. Daarmee geven we naar mijn idee gehoor aan de oproep: “zorg goed voor jezelf en elkaar. ♡

Groet,
Jolien Posthumus
Mindfulnesstrainer en auteur van Mindfulness in het veld van aandacht

Deel